Mối liên quan ít ngờ giữa vitamin D và nguy cơ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi?

Vitamin D có thể bổ sung qua nhiều nguồn thực phẩm - Ảnh minh họa

Một trong những vấn đề được giới khoa học quan tâm là mối liên quan giữa thiếu vitamin D và nguy cơ sa sút trí tuệ, đặc biệt ở người cao tuổi.

Vitamin D có vai trò gì đối với não bộ?

Theo TS Hoàng Thị Đức Ngàn - phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng, vitamin D thường được biết đến với vai trò duy trì sức khỏe xương. Tuy nhiên các nghiên cứu cho thấy vitamin này còn tham gia nhiều hoạt động của não bộ. 

Thụ thể vitamin D được tìm thấy tại các vùng não liên quan đến trí nhớ và nhận thức, trong đó có hồi hải mã và vỏ não trước trán.

Vitamin D có thể góp phần điều hòa phản ứng viêm thần kinh, bảo vệ tế bào thần kinh, kiểm soát nồng độ canxi nội bào và hỗ trợ các yếu tố tăng trưởng thần kinh. Đây là những cơ chế có liên quan đến quá trình lão hóa não và bệnh Alzheimer.

Do đó thiếu vitamin D được xem là một yếu tố có thể góp phần làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

Một tổng quan gộp công bố năm 2024 trên tạp chí Journal of Alzheimer's Disease, tổng hợp 23 nghiên cứu thuần tập tiến cứu, cho thấy người thiếu vitamin D có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 42% và nguy cơ mắc Alzheimer cao hơn 57% so với nhóm không thiếu.

Một phân tích tổng hợp khác, với 22 nghiên cứu và 53.122 người tham gia, cũng ghi nhận nhóm có nồng độ vitamin D trong máu thấp nhất có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 49% so với nhóm có nồng độ cao nhất.

Theo đó, tình trạng thiếu vitamin D càng nghiêm trọng có thể đi kèm nguy cơ Alzheimer càng cao.

Một số nghiên cứu về bổ sung vitamin D cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực. Cơ sở dữ liệu Trung tâm Alzheimer quốc gia Mỹ cho thấy người bổ sung vitamin D có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn 40% so với người không bổ sung, sau khi hiệu chỉnh các yếu tố liên quan.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Neurology năm 2026, theo dõi 793 người trưởng thành trong khuôn khổ Framingham Heart Study, phát hiện nồng độ vitamin D cao hơn ở tuổi trung niên có liên quan đến lượng protein bất thường thấp hơn trên hình ảnh PET não sau khoảng 16 năm.

Tuy nhiên cần lưu ý các kết quả này chủ yếu cho thấy mối liên quan, chưa đủ để khẳng định bổ sung vitamin D có thể trực tiếp ngăn ngừa sa sút trí tuệ.

Người cao tuổi cần được thăm khám để phát hiện sớm bệnh sa sút trí tuệ - Ảnh: DƯƠNG LIỄU

Vì sao người cao tuổi dễ thiếu vitamin D?

Dù Việt Nam có khí hậu nhiệt đới, thiếu vitamin D vẫn là vấn đề cần quan tâm ở người cao tuổi.

TS Ngàn cho hay tuổi tác làm giảm khả năng tổng hợp vitamin D qua da. Bên cạnh đó, người cao tuổi thường ít ra ngoài, ít tiếp xúc ánh nắng, chế độ ăn thiếu thực phẩm giàu vitamin D và có thể gặp tình trạng giảm hấp thu dinh dưỡng.

Chức năng gan, thận suy giảm theo tuổi cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa vitamin D thành dạng hoạt tính.

Những yếu tố này khiến người cao tuổi, đặc biệt là người ít vận động ngoài trời hoặc sống trong môi trường khép kín, có nguy cơ thiếu vitamin D cao hơn.

Ánh nắng mặt trời và chế độ ăn là những nguồn cung cấp vitamin D quan trọng. Người cao tuổi có thể duy trì thói quen hoạt động ngoài trời, tiếp xúc ánh nắng phù hợp, đồng thời tăng cường thực phẩm giàu vitamin D như cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích), lòng đỏ trứng và sữa được bổ sung vitamin D.

Việc tiếp xúc ánh nắng cần phù hợp với điều kiện thời tiết, loại da và tình trạng sức khỏe; tránh nắng gắt, không phơi nắng đến mức da đỏ hoặc bỏng nắng.

Phơi nắng qua cửa kính cũng không giúp cơ thể tổng hợp vitamin D hiệu quả do kính cản phần lớn tia UVB.

Đối với người có nguy cơ thiếu hụt, nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm và bổ sung vitamin D khi cần thiết. Không nên tự ý sử dụng vitamin D liều cao hoặc kéo dài vì có thể gây tác dụng bất lợi.

Theo TS Ngàn, bảo đảm đủ vitamin D là một trong những yếu tố có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe não bộ ở người cao tuổi. Tuy nhiên, vitamin D không phải là biện pháp đặc hiệu để phòng ngừa Alzheimer hay sa sút trí tuệ.

Phòng ngừa sa sút trí tuệ cần được thực hiện toàn diện, kết hợp dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, kiểm soát các bệnh mạn tính và duy trì hoạt động trí tuệ, giao tiếp xã hội. Việc phát hiện, đánh giá sớm những dấu hiệu suy giảm trí nhớ cũng rất quan trọng để người bệnh được thăm khám và can thiệp kịp thời.