Phơi nắng có chữa được bách bệnh?

Nhiều người chia sẻ tắm nắng có thể trị nhiều bệnh lý - Ảnh minh họa: AI

Ghi nhận của Tuổi Trẻ trưa 28-10 tại bãi biển Nha Trang (phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa), một số người dân vùi mình dưới cát rồi nằm thả lỏng, phơi nắng để ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào người.

Ông L.A.T. (52 tuổi, trú đường Dã Tượng, phường Nha Trang) cho rằng ông đã duy trì thói quen này khoảng 2 tháng nay để cải thiện tình trạng chân yếu, đau nhức và một số bệnh trong cơ thể.

"Tôi thấy một số người khác cũng xuống biển phơi nắng nên tôi cũng làm theo, hy vọng sức khỏe bản thân được cải thiện phần nào" - ông T. nói.

Cách ông T. khoảng 200m, bà T.T.A. (62 tuổi, trú phường Tây Nha Trang) cũng đang nằm dài trên bãi cát, hai chân duỗi thẳng, tay để dọc để hứng trọn ánh nắng. Theo bà A., việc phơi nắng ở bãi biển giúp trị một số bệnh về xương khớp, nhức mỏi.

Nhiều người dân nằm trên bãi biển Nha Trang để phơi nắng - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG

Ánh nắng có lợi, nhưng không phải thuốc chữa bách bệnh

Bên cạnh những câu chuyện thực tế như vậy, trong những bài đăng của một số hội nhóm chia sẻ về thói quen phơi nắng trên mạng xã hội cũng đăng tải một số lời khuyên nên phơi nắng lúc 11-12h trưa hoặc 14-15h chiều để cải thiện tình trạng thoát vị đĩa đệm, thoái hóa đốt sống cổ, đau cổ vai gáy, đau xương khớp và các bệnh về phổi.

Thậm chí, có người phơi trần lưng, bụng dưới nắng giữa trưa với mong muốn chữa bệnh.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ThS.BS Nguyễn Tiến Thành, chuyên khoa da liễu, cho biết ánh nắng mặt trời có những lợi ích đã được khoa học ghi nhận. Trong đó, tia UVB giúp da tổng hợp vitamin D, chất có vai trò quan trọng trong chuyển hóa canxi, phospho và duy trì sức khỏe xương.

Ánh sáng tự nhiên còn góp phần điều hòa nhịp sinh học, hỗ trợ chu kỳ thức - ngủ và cải thiện tâm trạng. Việc ra ngoài trời, vận động nhẹ nhàng, thư giãn cũng có thể giúp tinh thần thoải mái hơn.

"Điều cần lưu ý là những lợi ích này không có nghĩa phơi nắng càng lâu, diện tích da tiếp xúc càng rộng thì sức khỏe càng tốt. Hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học đáng tin cậy để khẳng định việc phơi nắng thông thường có thể điều trị các bệnh lý hô hấp, đau nhức xương khớp hoặc nhiều bệnh mạn tính khác như một số chia sẻ trên mạng xã hội", bác sĩ Thành cho hay.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cũng cho rằng cần phân biệt những lợi ích này với quan niệm phơi nắng có thể chữa nhiều bệnh lý.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng - Ảnh: BSCC

Hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy phơi nắng thông thường có thể điều trị thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, bệnh hô hấp hay các bệnh mạn tính khác.

Trong chuyên ngành da liễu, ánh sáng được sử dụng để điều trị một số bệnh như vảy nến, bạch biến và viêm da cơ địa.

Tuy nhiên, đây là phương pháp quang trị liệu có chỉ định, kiểm soát bước sóng, liều chiếu và theo dõi của bác sĩ, hoàn toàn khác với việc tự phơi nắng ngoài trời.

Vì sao phơi nắng thấy đỡ đau nhưng bệnh vẫn còn?

Một số người cho biết tình trạng đau lưng, đau cổ vai gáy hoặc xương khớp cải thiện sau khi phơi nắng. Theo bác sĩ Hoàng, cảm giác dễ chịu này có thể là thật, nhưng không có nghĩa tổn thương bên trong đã được chữa khỏi.

Tia UV có thể kích thích cơ thể giải phóng beta-endorphin, một chất giảm đau tự nhiên, giúp người phơi nắng cảm thấy dễ chịu hơn. Nhiệt từ ánh nắng cũng có thể làm giãn mạch máu dưới da, giúp các cơ quanh cột sống bớt co cứng, tương tự cảm giác dễ chịu khi chườm nóng.

Ngoài ra, người phơi nắng thường dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn và hạn chế những vận động gây đau. Những yếu tố này cũng có thể góp phần cải thiện cảm giác khó chịu.

Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy phơi nắng có thể làm khối thoát vị đĩa đệm co lại, khiến gai xương biến mất hay phục hồi các tổn thương phổi nằm sâu trong lồng ngực.

Tia cực tím tác động chủ yếu lên da, không thể xuyên qua các lớp cơ và xương để trực tiếp chữa lành những tổn thương này.

Bác sĩ Thành cũng cho rằng không nên quy toàn bộ cảm giác ngủ ngon, tinh thần tốt hơn sau khi ra ngoài trời cho việc da tiếp xúc trực tiếp với tia UV. Ánh sáng tự nhiên, vận động và thư giãn đều có thể đóng góp vào những thay đổi tích cực đó.

Vì vậy, người bệnh không nên dựa vào cảm giác giảm đau để kết luận bệnh đã thuyên giảm, càng không nên tự ý bỏ thuốc hoặc ngừng phác đồ điều trị để chuyển sang phơi nắng.

Cẩn trọng khi phơi nắng giữa trưa

Theo bác sĩ Thành, tia UVB thường mạnh hơn vào khoảng giữa ngày, khi mặt trời ở vị trí cao. Vì vậy, xét riêng về cơ chế sinh học, tiếp xúc ánh nắng thời điểm này có thể giúp da tổng hợp vitamin D hiệu quả hơn so với sáng sớm hoặc chiều muộn.

Nhưng đây cũng là thời điểm tia UV có thể gây tổn thương da mạnh hơn. Phơi nắng quá lâu có thể khiến da đỏ, rát, sạm màu, thậm chí phồng rộp.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Thành thăm khám cho bệnh nhân - Ảnh: BSCC

Về lâu dài, tổn thương do tia UV tích lũy có thể gây lão hóa da sớm, tăng sắc tố và làm tăng nguy cơ ung thư da. 

Nằm phơi nắng lâu giữa trưa còn có thể dẫn đến mất nước, kiệt sức do nóng, đặc biệt ở người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch.

Bên cạnh đó, quá trình tổng hợp vitamin D tại da có giới hạn. 

Khi tiếp xúc UV kéo dài, các phản ứng quang hóa có thể chuyển một phần tiền chất và sản phẩm vitamin D thành những chất không có hoạt tính sinh học tương ứng.

Vì vậy, phơi nắng lâu hơn không có nghĩa lượng vitamin D tạo ra sẽ tăng tương ứng.

Đồng quan điểm, ThS.BS Trần Thị Vinh - chuyên khoa da liễu, Bệnh viện 22-12 tại Nha Trang - cho hay ánh sáng mặt trời đóng vai trò quan trọng đối với cơ thể, trong đó có nhiệm vụ tổng hợp vitamin D, nhưng điều này không có nghĩa là phơi nắng càng lâu càng tốt, hay có thể dùng ánh nắng để điều trị các loại bệnh.

ThS.BS Trần Thị Vinh - chuyên khoa da liễu, Bệnh viện 22-12 - Ảnh: BVCC

Theo bác sĩ Vinh, hiện ngành y tế chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định việc nằm phơi nắng kéo dài trên bãi biển hay vùi người trong cát có thể chữa khỏi bệnh.

Xét về mặt da liễu, tia cực tím (UV) trong ánh nắng mặt trời có thể gây ra tình trạng cháy nắng, bỏng nắng, tăng sắc tố, khiến các vết nám và rối loạn sắc tố trên da trở nên khó kiểm soát hơn.

Về lâu dài, việc tiếp xúc quá mức với tia cực tím sẽ đẩy nhanh quá trình lão hóa da, tổn thương DNA tế bào và làm tăng nguy cơ ung thư da.

Đặc biệt, tại các vùng biển như Nha Trang, người dân và du khách cần hết sức lưu ý: cát, mặt phẳng và mặt nước có khả năng phản xạ tia cực tím, vì vậy ngay cả khi trời có gió, không cảm thấy quá nóng hoặc không thấy rõ ánh nắng mặt trời, tia cực tím vẫn hoạt động và gây tổn thương cho da.