“Nếu ba bỏ con, con sẽ sống với ai?”

Năm 17 tuổi, Tâm từng ghét, thậm chí hận cha. Cha anh rời gia đình để đi theo người khác. Cậu bé khi ấy căng thẳng đến mức muốn nghỉ học để lo cho gia đình. Nhiều năm sau, khi mạng xã hội xuất hiện những nơi để người ta kể về những điều khó nói với cha mẹ, Tâm nghĩ nếu lúc đó có một diễn đàn như vậy, có lẽ anh cũng sẽ viết: “Con ghét ba”.

Nhưng cuộc đời anh sau đó lại đi theo một hướng khác. Tâm trở thành ba của 25 đứa trẻ.

Không đứa nào do anh sinh ra. Phần lớn các con có hoàn cảnh khó khăn, có em mất mẹ, mất cha hoặc mất cả hai. Một số sống cùng anh, số khác ở xa, đã trưởng thành, đi học hoặc đi làm và có cuộc sống riêng.

Tâm Ngô Đồng, tên thật là Trần Thanh Tâm, sinh năm 1984 tại TP HCM. Khoảng 10 năm trước, anh từng đi bộ xuyên Việt qua 63 tỉnh, thành cũ để hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Khi trên mạng xã hội xuất hiện hội nhóm “Con ghét cha mẹ” với hàng trăm nghìn người theo dõi, anh mở dự án “Hòm thư bí mật Chú và các con”, để lắng nghe, tìm hiểu lý do những đứa trẻ có cảm giác ghét cha mẹ và hỗ trợ các em.

Câu chuyện của những đứa trẻ ấy có lẽ không hoàn toàn xa lạ với anh.

Sau khi cha bỏ đi, Tâm từng muốn nghỉ học. 

“Mẹ nói con phải đi học, mọi khó khăn, vất vả có mẹ lo. Từ những giọt nước mắt của mẹ, tôi nghĩ mình phải thay đổi”, anh nhớ lại.

Những trải nghiệm trong quá khứ cũng là lý do anh muốn lập dự án “Hòm thư bí mật Chú và các con”, để lắng nghe, thấu hiểu và đưa ra lời khuyên cho những đứa trẻ bằng sự đồng cảm của chính mình.

“Tôi có 25 người con nuôi trải dài trên khắp Việt Nam, có người ở vùng cao, có người ở đồng bằng, thành phố. Có con sống cùng tôi, nhưng cũng có con ở xa. Các con có tính cách khác nhau, có đứa ngoan, có đứa chưa ngoan… Vì vậy, tôi hiểu một phần cảm xúc của các con. Tôi lấy tình thương của một người nuôi con để thấu cảm và chia sẻ với những người cần”, anh trải lòng.

Mang theo những tổn thương từ quá khứ, anh Tâm đặc biệt đồng cảm với những đứa trẻ có hoàn cảnh giống mình. Phần lớn các con anh nhận nuôi đều có hoàn cảnh khó khăn, có em mất mẹ, mất cha hoặc mất cả hai.

“Ba cho con thời gian”

Mong muốn nhận con nuôi của anh Tâm bắt đầu từ năm 2016, trong một chuyến đi đến Hà Tĩnh. Khi ấy, anh gặp một đứa trẻ không có cha, chỉ sống cùng mẹ. Đúng mùa lũ, anh đến nhà và biết đứa trẻ đang bị bệnh, cần được hỗ trợ. Sau khi tìm hiểu hoàn cảnh, anh chủ động xin liên lạc.

“Tôi chủ động hỏi con rằng nếu không ngại thì hãy làm con nuôi của tôi. Khi nhắn tin, con gọi tôi là ba, xưng con. Sau một năm trò chuyện, tôi sắp xếp công việc về thăm con thì con lại gọi tôi là anh, xưng em. Khoảng một, hai năm sau, tôi mới thắc mắc vì sao khi gặp trực tiếp, con không gọi mình là ba. Con nói một câu khiến tôi khựng lại: ‘Từ nhỏ đến giờ con có gọi ai là ba đâu, cho nên con gọi không được. Ba cho con thời gian’”.

Khi đứa trẻ có thể nói ra nỗi lòng, hai ba con dần hiểu nhau hơn, trò chuyện và tâm sự nhiều hơn. Đứa trẻ cũng thoải mái hơn, rồi tiếng gọi “ba” tự nhiên xuất hiện lúc nào không hay.

Hành trình nhận nuôi và đồng hành cùng các con của anh Tâm không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có những đứa trẻ đến rồi lại rời đi, có những mối quan hệ không thể tiếp tục.

Hiện anh có 25 người con nuôi sống ở nhiều vùng miền khác nhau. Một số em sống cùng anh, số khác ở xa, đã trưởng thành, đi học hoặc đi làm và có cuộc sống riêng.

Mỗi đứa trẻ có tính cách, hoàn cảnh và những tổn thương riêng. Có em ngoan, có em từng khiến anh phiền lòng. Anh cũng gặp trường hợp dựng chuyện khó khăn để nhận sự giúp đỡ. Khi sự thật được làm rõ, một số người tự rời đi.

Những trải nghiệm ấy không khiến anh Tâm từ bỏ lựa chọn của mình. Anh hiểu rằng yêu thương không đồng nghĩa với việc mọi người luôn đáp lại theo cách mình mong muốn.

Dạy các con biết cách yêu thương

Để nói về hành trình làm cha của những đứa trẻ không cùng huyết thống, anh chọn một điều giản dị: “Hãy biết yêu thương người khác như chính mình”.

Với những đứa trẻ có tổn thương, anh hiểu yêu thương không chỉ là cho đi tiền bạc, chăm lo việc học hay giúp các con vượt qua khó khăn. Đó còn là cách đối xử công bằng, tôn trọng hoàn cảnh riêng và không để một đứa trẻ cảm thấy mình kém quan trọng hơn những người còn lại.

“Tôi không sợ các con đói. Tôi chỉ sợ các con không hiểu được tình thương của mình. Khó nhất là làm sao để các con thấy khi ở cùng tôi, các con được tôn trọng và cảm thấy bình an”, anh chia sẻ.

Bởi vậy, anh không chỉ muốn các con nhận được tình yêu thương mà còn mong các con học cách trao đi tình cảm ấy.

Một trong những điều khiến anh Tâm cảm thấy hạnh phúc là các con chưa bao giờ so bì hay ganh tị với nhau vì chuyện tiền bạc. Có giai đoạn, anh phải dành nhiều chi phí hơn cho những người con còn đi học, trong khi các anh chị đã đi làm nhận được ít hỗ trợ hơn.

Không ai trách móc hay đòi hỏi phần mình phải bằng người khác. Các con hiểu rằng người đang cần hơn sẽ được ưu tiên trước.

“Đó không đơn thuần là sự nhường nhịn trong một gia đình đông con, tôi nhìn thấy ở đó sự thấu hiểu mà mình đã cố gắng vun đắp qua cách sống hằng ngày”.

Anh không có cách nào buộc các con phải yêu thương nhau, cũng không thể yêu cầu những đứa trẻ vốn có hoàn cảnh khác biệt lập tức xem nhau như anh chị em ruột. Điều anh có thể làm là sống theo điều mình tin tưởng, đối xử với các con bằng sự tôn trọng và để các con dần hiểu rằng tình thân không nhất thiết phải bắt đầu từ huyết thống.

Những người con lớn cũng dần biết nghĩ cho ba và các em. Khi đã có công việc, cuộc sống riêng, họ hiểu rằng nguồn lực của anh có hạn và những đứa trẻ còn đi học vẫn cần được chăm lo.

Có con còn động viên anh lập gia đình, hứa rằng sau này nếu ba mệt mỏi, các con sẽ thay nhau chăm sóc. Những lời nói ấy khiến Tâm cảm nhận được rằng tình thương anh dành cho các con không chỉ đi theo một chiều.

“Tôi không thấy sự thiệt thòi hay mất mát. Đây là cách tôi đang sống đúng với lý tưởng và ước mơ của mình”, anh nói.

Anh hiểu rằng nuôi một đứa trẻ chưa bao giờ dễ dàng. Nuôi những đứa trẻ không do mình sinh ra còn khó hơn nhiều lần, bởi giữa hai bên không có sợi dây huyết thống, cũng chẳng có trách nhiệm bắt buộc nào phải gắn bó với nhau.

“Điều duy nhất giữ chúng tôi ở lại với nhau, đi cùng nhau suốt chặng đường dài, chỉ đơn giản là tình yêu thương. Và với tôi, đó luôn là điều quý giá nhất”, anh Tâm chia sẻ.

Bán tài sản, gác lại hạnh phúc riêng để giữ lời với các con

Sống theo triết lý yêu thương không có nghĩa hành trình của anh Tâm chỉ có những câu chuyện đẹp. Đằng sau 25 người con là những năm tháng anh phải tự xoay xở kinh tế, đối diện với nỗi lo cơm áo và nhiều lần tự hỏi liệu mình có đủ sức đi tiếp.

Anh Tâm làm nhiều nghề để có tiền chăm lo cho các con. Công việc chính hiện nay của anh là làm sofa, trang trí nội thất karaoke, nhưng những năm gần đây không còn thuận lợi như trước.

Có thời điểm, anh phải bán xe máy và những tài sản có giá trị trong nhà để lo cho các con. Khi vẫn thiếu tiền, anh vay bạn bè hoặc nhờ mẹ hỗ trợ.

“Tôi luôn tự hỏi ngày mai các con sẽ ăn gì, phải lo cho con thế nào. Đứa còn cần mua sữa, đứa còn phải đi học. Có những lúc tôi cũng có cảm giác muốn buông bỏ”, anh kể.

Khó khăn là vậy, nhưng anh chưa từng đăng bài xin tiền cộng đồng để trang trải chi phí nuôi các con. Khi bạn bè, hàng xóm biết hoàn cảnh và chủ động mang đồ đến hỗ trợ, anh vẫn đón nhận.

“Việc tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình là điều quan trọng. Tôi không muốn tình thương trở thành lý do để người khác phải gánh thay những trách nhiệm mà bản thân đã tự nguyện nhận lấy”.

Nhưng khó khăn tài chính chưa phải thử thách lớn nhất. Khoảng 10 năm trước, anh Tâm từng đứng trước lựa chọn giữa việc lập gia đình và tiếp tục chăm sóc những đứa trẻ đang sống cùng mình.

Khi ấy, gia đình người yêu đặt điều kiện rằng nếu muốn tiến tới hôn nhân, anh phải chấm dứt việc nuôi những đứa trẻ để tập trung lo cho gia đình riêng và những đứa con do mình sinh ra.

Đó là lựa chọn không dễ dàng. Anh cũng mong có một mái ấm riêng, nhưng những đứa trẻ đã trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc sống của mình.

Anh Tâm nhớ có một người con bật khóc, hỏi anh: “Nếu ba bỏ con, con sẽ sống với ai?”.

Câu hỏi ấy khiến anh quyết định không tiến tới hôn nhân khi điều kiện là phải rời bỏ các con.

Anh từng nói với các con: “Ba sẽ lập gia đình nếu gặp được người thực sự yêu thương và chấp nhận các con”.

Hiện nay, phần lớn các con đã lớn, có công việc và cuộc sống riêng. Chỉ còn khoảng 2-3 người sống cùng anh. Anh vẫn tiếp tục hỗ trợ các con cả về tinh thần lẫn vật chất khi cần thiết. Có người đi làm nhưng chưa đủ điều kiện mua xe, anh sẵn sàng góp một phần kinh phí để ba con cùng lo liệu.

Nhìn lại hành trình ấy, anh Tâm thấy mình may mắn vì đã gặp được các con và có cơ hội đồng hành cùng chúng trong quá trình trưởng thành.

Anh không dám chắc mình có thể đáp ứng mọi mong muốn của các con, nhưng luôn cố gắng để các con không cảm thấy thiếu thốn tình thương.

“Khổ thì cha con cùng khổ, sướng thì cha con cùng sướng”, anh nói.

Anh Tâm không thể xóa bỏ những tổn thương đã xảy ra trong tuổi thơ của mình. Anh cũng không thể thay đổi hoàn cảnh xuất thân của những đứa trẻ đã gặp. Nhưng anh có thể lựa chọn cách sống khác với những gì từng khiến mình đau lòng: không bỏ mặc một đứa trẻ khi con cần được yêu thương, không buộc các con phải đáp lại tình cảm bằng sự biết ơn, và không để sự khác biệt về huyết thống trở thành ranh giới giữa những người trong cùng một gia đình.

Điều anh mong muốn cho riêng mình lúc này cũng không quá lớn lao: “Tôi chỉ mong có nhiều sức khỏe để tiếp tục đồng hành cùng các con”.

Có lẽ, với anh Tâm, thành quả lớn nhất của hơn 20 năm làm cha không nằm ở con số 25 người con nuôi, mà ở việc những đứa trẻ từng thiếu thốn tình thương đang học cách yêu thương người khác, biết nhường nhịn, sẻ chia và nghĩ cho nhau.