Không ăn kiêng nhưng vẫn sụt cân, vì sao?

Nhiều người thường vui mừng khi thấy cân nặng giảm mà không cần ăn kiêng. Tuy nhiên, nếu quần áo ngày càng rộng, khuôn mặt gầy đi hoặc cân nặng liên tục giảm dù sinh hoạt không thay đổi, bạn không nên mặc định đây là dấu hiệu sức khỏe tốt - Ảnh: abbeyskitchen

Sụt cân không chủ ý là tình trạng giảm cân mà không có kế hoạch hoặc nỗ lực giảm cân rõ ràng. Theo Mayo Clinic (Mỹ), giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể trong vòng 6-12 tháng mà không chủ động giảm cân là dấu hiệu đáng lưu ý. 

Chẳng hạn, người nặng 60 kg giảm hơn 3 kg trong khoảng thời gian này nên tìm hiểu nguyên nhân, đặc biệt nếu cân nặng tiếp tục đi xuống.

Không ăn kiêng nhưng vẫn sụt cân có thể do những nguyên nhân nào?

Không phải mọi trường hợp giảm cân ngoài ý muốn đều xuất phát từ bệnh nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu cân nặng giảm liên tục, cần xem xét những nguyên nhân phổ biến dưới đây.

1. Cường giáp khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn

Tuyến giáp sản xuất hormone điều hòa quá trình sử dụng năng lượng của cơ thể. Khi tuyến giáp hoạt động quá mức, quá trình chuyển hóa tăng lên, khiến một người có thể sụt cân dù ăn ngon miệng, thậm chí ăn nhiều hơn bình thường.

Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), cường giáp còn có thể gây tim đập nhanh hoặc không đều, run tay, dễ nóng, đổ mồ hôi, khó ngủ và đi ngoài thường xuyên. Nếu vừa giảm cân vừa xuất hiện những biểu hiện này, bạn nên đi khám để được kiểm tra chức năng tuyến giáp.

2. Tiểu đường làm cơ thể không sử dụng năng lượng hiệu quả

Sụt cân không rõ nguyên nhân có thể là một biểu hiện của bệnh tiểu đường, đặc biệt khi bệnh chưa được phát hiện hoặc đường huyết chưa được kiểm soát tốt.

Khi cơ thể không sử dụng glucose hiệu quả, năng lượng không được cung cấp đầy đủ cho tế bào. Cơ thể có thể bắt đầu phân giải mỡ và cơ để đáp ứng nhu cầu năng lượng, dẫn đến giảm cân.

NIDDK cho biết ở người mắc tiểu đường tuýp 1, sụt cân không chủ ý có thể xuất hiện cùng các triệu chứng như khát nhiều và đi tiểu thường xuyên. Nếu cân nặng giảm nhanh, kèm khát liên tục, tiểu nhiều hoặc mệt mỏi rõ rệt, cần được kiểm tra đường huyết sớm.

3. Rối loạn tiêu hóa khiến cơ thể hấp thu dinh dưỡng kém

Ngay cả khi vẫn ăn đủ bữa, cơ thể có thể không hấp thu được đầy đủ chất dinh dưỡng nếu mắc một số bệnh đường tiêu hóa.

Bệnh celiac, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng và một số rối loạn tiêu hóa khác có thể gây tiêu chảy kéo dài, đau bụng, buồn nôn hoặc giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng. Khi tình trạng này kéo dài, cân nặng có thể giảm và cơ thể dễ thiếu hụt dưỡng chất.

Nếu sụt cân đi kèm tiêu chảy dai dẳng, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng hoặc phân bất thường, bạn nên khám để tìm nguyên nhân thay vì tự mua thuốc điều trị.

4. Căng thẳng kéo dài và thay đổi tâm lý

Áp lực công việc, mất ngủ, lo âu hoặc trầm cảm có thể ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn, thói quen ăn uống và khả năng duy trì sinh hoạt đều đặn. Một số người ăn ít hơn mà không nhận ra, trong khi người khác có thể gặp các triệu chứng tiêu hóa khiến việc ăn uống trở nên khó khăn.

Mayo Clinic cũng liệt kê trầm cảm, các rối loạn tâm trạng và một số vấn đề liên quan đến sử dụng chất gây nghiện trong những nguyên nhân có thể dẫn đến sụt cân ngoài ý muốn. Nếu giảm cân đi kèm mất ngủ kéo dài, buồn bã, mệt mỏi hoặc mất hứng thú với các hoạt động thường ngày, cần chú ý cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

5. Tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý mạn tính

Một số loại thuốc có thể làm thay đổi vị giác, gây buồn nôn, giảm cảm giác thèm ăn hoặc khiến việc ăn uống khó khăn hơn. Ngoài ra, các bệnh mạn tính như bệnh gan, bệnh thận, suy tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và một số bệnh nhiễm trùng kéo dài cũng có thể gây giảm cân.

Đặc biệt, sụt cân không chủ ý đôi khi xuất hiện ở người mắc ung thư, trong đó có ung thư đường tiêu hóa, phổi, gan hoặc tụy. Tuy nhiên, sụt cân không đồng nghĩa với ung thư. Bác sĩ cần đánh giá tổng thể các triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả thăm khám để xác định nguyên nhân.

Nếu giảm cân không do bạn trong thời kỳ siết cân, ăn kiêng... cần thăm khám để đánh giá các bệnh lý kèm theo - Ảnh minh họa

Sụt cân không rõ nguyên nhân khi nào cần đi khám?

Điều quan trọng không chỉ là số cân đã giảm mà còn là tốc độ giảm, thời gian diễn ra và những thay đổi khác của cơ thể.

Bạn nên đặt lịch khám nếu giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể trong 6-12 tháng mà không chủ động giảm cân, hoặc nhận thấy cân nặng tiếp tục đi xuống dù chế độ ăn và mức độ vận động không thay đổi. Người cao tuổi hoặc người đang mắc bệnh mạn tính cần chú ý ngay cả khi mức giảm cân chưa lớn.

Đặc biệt, không nên trì hoãn việc thăm khám nếu sụt cân đi kèm một hoặc nhiều biểu hiện sau: Mệt mỏi kéo dài, suy nhược hoặc yếu cơ; Sốt dai dẳng, đổ mồ hôi ban đêm; Khát nhiều, tiểu nhiều hoặc tim đập nhanh bất thường; Tiêu chảy kéo dài, đau bụng, khó nuốt hoặc thay đổi thói quen đại tiện; Ho kéo dài, ho ra máu hoặc khó thở; Xuất hiện khối bất thường hoặc các triệu chứng mới không giải thích được.

Theo Cleveland Clinic (Mỹ), giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể hoặc khoảng 4,5 kg trong 6-12 tháng mà không chủ động giảm cân là dấu hiệu cần được đánh giá y tế. Không nên chờ đến khi cơ thể gầy rõ rệt mới đi khám.

Khi thăm khám, bác sĩ thường hỏi về diễn biến cân nặng, chế độ ăn, mức độ vận động, thuốc đang sử dụng và các triệu chứng đi kèm. Tùy tình trạng cụ thể, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu, nước tiểu, kiểm tra đường huyết, chức năng tuyến giáp hoặc thực hiện thêm các xét nghiệm khác.