Ăn kiêng, tập thể dục đều đặn nhưng gan vẫn nhiễm mỡ, vì sao?

Nhiều người tập thể dục đều đặn vẫn mắc gan nhiễm mỡ - Ảnh minh họa

Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn (Trung tâm Nội tiết và chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai), để cải thiện tình trạng này, người bệnh cần hiểu rõ nguyên nhân tích tụ mỡ trong gan, đánh giá mức độ tổn thương và điều chỉnh lối sống phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào việc kiêng chất béo hay giảm cân.

Gan nhiễm mỡ không chỉ do ăn nhiều chất béo

Ở nhiều người, gan nhiễm mỡ liên quan chặt chẽ đến tình trạng kháng insulin, khi cơ thể giảm đáp ứng với insulin, làm rối loạn quá trình sử dụng và dự trữ năng lượng. Đái tháo đường típ 2, béo bụng, rối loạn mỡ máu và yếu tố di truyền đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Tình trạng này được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD). Vì vậy, ngay cả người ăn uống tương đối lành mạnh, không thừa cân rõ rệt vẫn có thể mắc bệnh.

Một số người có cân nặng bình thường nhưng tích tụ nhiều mỡ quanh các cơ quan trong ổ bụng hoặc có khối lượng cơ thấp, khiến sức khỏe chuyển hóa không được phản ánh đầy đủ qua vóc dáng bên ngoài.

Một nguyên nhân khác dễ bị bỏ qua là tổng lượng năng lượng nạp vào cơ thể. Việc hạn chế đồ chiên rán, mỡ động vật nhưng vẫn thường xuyên uống nước ngọt, trà sữa, sử dụng đồ uống nhiều đường hoặc ăn khẩu phần quá lớn có thể khiến cơ thể tiếp tục dư thừa năng lượng, tạo điều kiện cho mỡ tích tụ trong gan.

Ngoài chế độ ăn và vận động, người bệnh cũng cần được đánh giá việc sử dụng rượu bia, các loại thuốc đang dùng và những nguyên nhân khác có thể ảnh hưởng đến gan. Nếu đã thay đổi lối sống nhưng tình trạng gan nhiễm mỡ vẫn kéo dài, cần khám và đánh giá lại để tìm hướng xử trí phù hợp.

Giảm cân đúng cách có thể giúp cải thiện tổn thương gan

Theo bác sĩ Tuấn, gan nhiễm mỡ có thể cải thiện đáng kể, thậm chí hết tình trạng tích tụ mỡ nếu được can thiệp phù hợp. Tuy nhiên, khả năng hồi phục còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương, đặc biệt là tình trạng viêm và xơ hóa gan.

Với người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có chủ đích là một trong những biện pháp quan trọng. Các mục tiêu giảm cân thường được sử dụng để định hướng điều trị gồm giảm ít nhất 5% trọng lượng cơ thể để giúp giảm mỡ gan; giảm khoảng 7-10% có thể giúp cải thiện tình trạng viêm; giảm từ 10% trở lên có thể giúp cải thiện xơ hóa gan ở một số người.

Chẳng hạn, người nặng 80kg giảm được 4kg đã đạt mức giảm 5% trọng lượng cơ thể, có thể mang lại lợi ích đối với tình trạng tích tụ mỡ trong gan. Tuy nhiên, đây là những mục tiêu tham khảo, không có nghĩa cứ giảm đủ số cân là bệnh chắc chắn khỏi hoàn toàn.

Việc giảm cân cần diễn ra từ từ, bảo đảm dinh dưỡng và hạn chế mất khối lượng cơ. Người có cân nặng bình thường không nên tự áp dụng chế độ giảm cân mà cần được tư vấn riêng, tập trung vào cải thiện thành phần cơ thể và sức khỏe chuyển hóa.

Khi đã cải thiện, người bệnh vẫn cần duy trì những thói quen tốt. Nếu quay lại chế độ ăn dư thừa năng lượng, ít vận động hoặc không kiểm soát các bệnh đi kèm, mỡ gan có thể tích tụ trở lại.

Hình ảnh mô tả gan nhiễm mỡ - Ảnh minh họa

Ăn uống, vận động và kiểm soát bệnh đi kèm

Để cải thiện gan nhiễm mỡ, người bệnh nên điều chỉnh khẩu phần ăn theo hướng cân đối, tăng rau xanh, các loại đậu, cá và thực phẩm giàu chất xơ; lựa chọn lượng tinh bột phù hợp, hạn chế bánh kẹo, đồ uống có đường, thực phẩm chiên rán và mỡ động vật.

Không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn cơm hoặc tất cả các loại chất béo. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm phù hợp, kiểm soát khẩu phần và duy trì chế độ ăn có thể thực hiện lâu dài. Trái cây nguyên quả nên được ưu tiên hơn đồ uống nhiều đường hoặc nước ép sử dụng với lượng lớn.

Về vận động, người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi, kết hợp các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp phù hợp với thể trạng. Vận động có thể giúp giảm mỡ gan ngay cả khi cân nặng chưa giảm đáng kể.

Người bệnh cũng cần hạn chế tối đa rượu bia. Với người đã có xơ hóa gan đáng kể hoặc xơ gan, cần ngừng hoàn toàn rượu bia.

Đồng thời, việc kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu theo chỉ định có ý nghĩa quan trọng, bởi gan nhiễm mỡ thường đi kèm nhiều vấn đề chuyển hóa khác.

Nếu đã ăn kiêng, tập luyện đều đặn nhưng chưa đạt kết quả mong muốn, người bệnh có thể ghi lại thực phẩm và đồ uống sử dụng trong vài ngày, sau đó trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đánh giá lại khẩu phần, vòng eo, cân nặng và chương trình vận động.

Thuốc không thay thế lối sống lành mạnh

Những năm gần đây, điều trị gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa đã có thêm các lựa chọn thuốc. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần được bác sĩ đánh giá dựa trên mức độ bệnh, các bệnh đi kèm và nguy cơ tác dụng phụ.

Đồng thời, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn và vận động. Khả năng tiếp cận và chỉ định sử dụng tại Việt Nam cần căn cứ vào tình trạng phê duyệt, hướng dẫn chuyên môn và thực tế điều trị.

Ở người mắc béo phì hoặc đái tháo đường, bác sĩ cũng có thể lựa chọn thuốc điều trị những bệnh này nhằm cải thiện sức khỏe chuyển hóa và hỗ trợ kiểm soát mỡ gan.

Trong khi đó, các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng "thải độc", "tan mỡ gan" hoặc "bổ gan" chưa có đủ bằng chứng đáng tin cậy để thay thế các biện pháp điều trị đã được chứng minh. Một số loại thảo dược, thực phẩm bổ sung còn có thể gây tổn thương gan nếu sử dụng không phù hợp.

Theo bác sĩ Tuấn, điều quan trọng là người bệnh không nên nản lòng khi đã thay đổi lối sống mà kết quả siêu âm vẫn ghi nhận gan nhiễm mỡ. Cần đánh giá lại nguyên nhân, xác định nguy cơ xơ hóa và xây dựng mục tiêu điều trị phù hợp.

Những thay đổi bền vững trong ăn uống, vận động và kiểm soát bệnh đi kèm vẫn là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe lá gan lâu dài.