Bác sĩ nói gì về hàm lượng natri benzoat 'khổng lồ' trong viên sủi giả?

Lực lượng chức năng kiểm tra việc C sủi giả được quảng cáo tăng sức đề kháng, mát gan... - Ảnh: Công an cung cấp

Natri benzoat là chất bảo quản phổ biến, nhưng được kiểm soát nghiêm ngặt

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, bác sĩ Châu Thị Anh - phụ trách khoa dinh dưỡng Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP.HCM - cho biết natri benzoat là muối natri của axit benzoic, được sử dụng rất phổ biến làm chất bảo quản trong công nghiệp thực phẩm, đồ uống, dược phẩm và mỹ phẩm (có ký hiệu quốc tế là E211). 

Chất này có tác dụng ức chế sự sinh sôi của nấm mốc, nấm men và một số loại vi khuẩn, hoạt động đặc biệt hiệu quả trong môi trường có tính axit như nước ngọt có gas, nước ép trái cây, dưa chua, hoặc các loại viên sủi.

Theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và dược phẩm, hàm lượng natri benzoat được kiểm soát rất nghiêm ngặt, thông thường giới hạn ở mức không vượt quá 0,1% đến 0,2% tùy theo loại sản phẩm.

Bác sĩ Nguyễn Minh Tiến - Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố (TP.HCM) - cho biết thêm benzoat là nhóm chất được sử dụng phổ biến với vai trò chất bảo quản trong thực phẩm hoặc tá dược trong dược phẩm. Nhóm này gồm nhiều dạng muối như natri benzoat, kali benzoat và canxi benzoat.

Trong đó, natri benzoat được sử dụng trong nhiều sản phẩm như thực phẩm chế biến, nước giải khát, nước ép, mứt, thạch, thực phẩm ngâm, nước xốt và một số sản phẩm đóng chai. Trong dược phẩm, chất này cũng có thể được sử dụng làm tá dược, trong đó có một số loại thuốc dạng sủi.

Natri benzoat còn được sử dụng như một thuốc điều trị tình trạng rối loạn chuyển hóa tăng NH3 máu đặc biệt ở trẻ sơ sinh.

Theo bác sĩ Tiến, ở hàm lượng được phép, benzoat được sử dụng nhằm giúp ổn định và bảo quản sản phẩm. Theo Ủy ban chuyên gia FAO/WHO về phụ gia thực phẩm, nhóm benzoat được thiết lập mức hấp thụ hằng ngày chấp nhận được (ADI: mức phơi nhiễm hằng ngày lâu dài được xem là không gây nguy cơ sức khỏe đáng kể) từ 0-20 mg/kg thể trọng/ngày, còn tính theo benzoic acid ≈ 0 - 23,6 mg natri benzoat/kg/ngày. 

Các viên, lọ C sủi thành phẩm, được quảng cáo công dụng tăng sức đề kháng, hỗ trợ thải độc, làm mát gan, trong đó có nhóm sử dụng là trẻ em - Ảnh: Công an cung cấp

Hàng loạt tác động xấu đến sức khỏe, nhất là trẻ em

Với hơn 1,2 triệu sản phẩm viên sủi vitamin C giả hàm lượng natri benzoat được ghi nhận lên tới 4,18% - 6,78% (vượt ngưỡng 20 - 33 lần mức cho phép) vừa được cơ quan chức năng phát hiện, theo bác sĩ Châu Thị Anh, đây là lượng hoạt chất bảo quản "khổng lồ". 

Khi dung nạp cơ thể, đặc biệt nếu sử dụng liên tục hằng ngày (như thói quen uống viên sủi bổ sung) sẽ đẩy cơ thể vào trạng thái nhiễm độc và gây ra hàng loạt nguy cơ nghiêm trọng:

Cơ chế và tác động của natri benzoat đến các hệ cơ quan trong cơ thể - Dữ liệu: Bác sĩ Châu Thị Anh cung cấp

"Việc sử dụng các sản phẩm chứa lượng chất bảo quản vượt ngưỡng nhiều lần mang lại độc tính hệ thống nghiêm trọng hơn rất nhiều so với giá trị dinh dưỡng mà chúng hứa hẹn", bác sĩ Châu Thị Anh đánh giá. 

Với trẻ em, bác sĩ Anh cho biết cơ thể trẻ không phải là một "người lớn thu nhỏ". Với trọng lượng cơ thể thấp, hệ thần kinh và các cơ quan đào thải (gan, thận) đang trong giai đoạn hoàn thiện, việc trẻ nạp vào một lượng hóa chất bảo quản (như natri benzoat) cao gấp 20-33 lần mức cho phép sẽ gây ra những tác động cấp tính và mãn tính nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Những hệ lụy sức khỏe chuyên biệt ở trẻ em gồm: rối loạn hành vi và phát triển thần kinh (ADHD), khuếch đại nguy cơ ung thư (phơi nhiễm benzene), gây kiệt quệ hệ thống giải độc.

Còn theo bác sĩ Minh Tiến, sau khi được hấp thu, natri benzoat được chuyển hóa nhanh tại gan và các sản phẩm chuyển hóa được đào thải qua thận. Đặc điểm này khiến việc phơi nhiễm natri benzoat không nhất thiết gây ra biểu hiện bất thường ngay lập tức. 

Nguy cơ phơi nhiễm phụ thuộc vào lượng tiếp xúc, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng người. Đặc biệt, với các sản phẩm giả, kém chất lượng có thành phần hoặc hàm lượng không đúng công bố, người tiêu dùng rất khó tự nhận biết bằng mắt thường.

"Phơi nhiễm benzoat thông qua thực phẩm ở mức được phép nhìn chung không gây những biểu hiện ngộ độc. Các rối loạn nặng chỉ là vấn đề cần nghĩ đến trong bối cảnh phơi nhiễm bất thường hoặc quá liều đáng kể và phải được đánh giá tại cơ sở y tế. 

Trong trường hợp phơi nhiễm ở mức cao, các biểu hiện có thể bắt đầu ở đường tiêu hóa như đau bụng, nôn ói, tiêu chảy hoặc khó chịu. Nếu tình trạng nặng, người bệnh có thể xuất hiện những rối loạn nghiêm trọng hơn, toan chuyển hóa, ảnh hưởng đến gan, thận, thần kinh, hôn mê, co giật, suy hô hấp và suy tuần hoàn", bác sĩ Tiến nói.

Làm gì khi đã lỡ uống viên sủi C giả có hàm lượng natri benzoat gấp 33 lần? 

Với những người đã dùng sản phẩm chứa hàm lượng chất bảo quản vượt ngưỡng trong thời gian dài (như các loại viên sủi giả chứa nồng độ natri benzoat khổng lồ), bác sĩ Châu Thị Anh khuyến cáo cần đi khám và thực hiện các xét nghiệm kiểm tra sức khỏe là bắt buộc, đặc biệt là trẻ em. 

Người dùng nên đến khoa nội tổng quát tại các cơ sở y tế đa khoa tuyến đầu để được bác sĩ thăm khám. Khi đi khám, cần báo cáo rõ tiền sử sử dụng sản phẩm chứa hóa chất bảo quản để được chỉ định 4 nhóm xét nghiệm trọng tâm gồm hệ tạo máu, chức năng gan và thận, hệ bài tiết.

Bên cạnh tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ nếu kết quả có bất thường, người dùng nên duy trì lối sống khoa học, vận động vừa phải như đạp xe khoảng 30 phút mỗi sáng và ăn uống lành mạnh, ưu tiên thực phẩm ít gây áp lực chuyển hóa cho gan như yến mạch, các loại hạt và sữa chua Hy Lạp.