Hàng trăm nghìn ca ung thư mới mỗi năm, nhưng Việt Nam chỉ có khoảng 84 máy xạ trị

Bệnh nhân xếp hàng đợi đến lượt xạ trị tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - Ảnh: THU HIẾN

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ThS.BS Nguyễn Duy Anh - Phó giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông - cho biết theo các số liệu được công bố những năm gần đây, Việt Nam có khoảng 84 máy xạ trị gia tốc tuyến tính.

Tuy nhiên, số lượng máy chưa phản ánh đầy đủ khả năng đáp ứng nhu cầu điều trị thực tế.

Năng lực xạ trị mới đáp ứng được 60-70%

Một số phân tích trong nước cho rằng năng lực xạ trị hiện đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu cơ bản, trong khi tài liệu của Bộ Y tế dẫn số liệu của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cho thấy dịch vụ xạ trị tại Việt Nam mới đáp ứng khoảng 25-50% nhu cầu, tùy cách tính và thời điểm đánh giá.

Theo bác sĩ Duy Anh, nhu cầu xạ trị tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng do gánh nặng ung thư gia tăng, dân số già hóa và khả năng phát hiện, chẩn đoán bệnh ngày càng tốt hơn.

Cụ thể, theo GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 180.480 ca ung thư mới trong năm 2022. Trong quá trình điều trị, một tỉ lệ đáng kể bệnh nhân cần xạ trị.

Tương tự, TS Đặng Huy Quốc Thịnh - Chủ tịch Hội Y học chăm sóc giảm nhẹ Việt Nam, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - cho hay xạ trị là một trong ba phương pháp chính yếu trong điều trị ung thư, bên cạnh phẫu thuật và hóa trị.

Có thể nói xạ trị là phần không thể thiếu nếu muốn điều trị ung thư một cách toàn diện.

Theo khuyến cáo của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế và Tổ chức Y tế thế giới, cứ 1 triệu dân cần ít nhất một máy xạ trị. Như vậy, với 100 triệu dân, chúng ta phải có tối thiểu 100 máy gia tốc xạ trị.

Hiện nay cả nước mới chỉ có khoảng 84 máy gia tốc xạ trị - loại máy tiên tiến, hiện đại và hiệu quả điều trị cao hơn. Các thiết bị xạ trị được trang bị khắp cả nước chứ không chỉ tập trung ở Hà Nội và TP.HCM như trước.

Số ca ung thư tại Việt Nam không ngừng gia tăng qua các năm - Đồ họa: AI

Kéo dài thời gian xạ trị, bệnh nhân sẽ bị ảnh hưởng quá trình điều trị

Một số chuyên gia đề xuất bổ sung khoảng 35-40 máy để đạt mức tham chiếu tối thiểu một máy/1 triệu dân.

Theo bác sĩ Duy Anh, đây có thể là mốc tham khảo về hạ tầng, nhưng chưa phải đáp án cuối cùng. Điều cần thiết là quy hoạch nhu cầu xạ trị quốc gia theo dân cư và mô hình bệnh tật, xác định nơi cần đầu tư máy mới, nơi cần nâng cấp thiết bị và nơi cần xây dựng trung tâm xạ trị.

Năng suất một máy xạ trị thường vào khoảng 20-30 bệnh nhân/ngày. Khảo sát quốc tế của IAEA ghi nhận mức phổ biến 21-30 bệnh nhân/ngày/máy, song một số cơ sở hiện nay vẫn phải phục vụ trên 50 bệnh nhân mỗi ngày.

Vấn đề đáng quan tâm nhất của quá tải không chỉ là bệnh nhân phải chờ lâu, mà xạ trị là phương pháp điều trị có tính thời điểm. Trong nhiều bệnh cảnh, đặc biệt khi phối hợp phẫu thuật và hóa trị, việc kéo dài thời gian chờ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến trình điều trị, bác sĩ phân tích.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng mạng lưới chuyển tuyến xạ trị theo vùng. Không nhất thiết mỗi tỉnh đều phải có trung tâm xạ trị lớn; thay vào đó, các trung tâm chuyên sâu có thể đảm nhận kỹ thuật phức tạp, đồng thời hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở vệ tinh.

Việc tăng cường hội chẩn từ xa, chia sẻ dữ liệu hình ảnh và lập kế hoạch điều trị cũng giúp phân tầng bệnh nhân phù hợp. Những ca phức tạp có thể được hội chẩn tại trung tâm chuyên sâu, trong khi các trường hợp phù hợp được điều trị tại cơ sở gần nơi sinh sống.

"Đầu tư thêm máy vẫn cần thiết, nhưng phải dựa trên quy hoạch. Cần xác định trong 5-10 năm tới, mỗi vùng cần bao nhiêu năng lực xạ trị, loại kỹ thuật nào, bao nhiêu máy, nhân lực ra sao và phân bổ ở đâu để bệnh nhân được tiếp cận điều trị trong thời gian hợp lý", bác sĩ Duy Anh cho hay.