6 điều cha mẹ tốt nhất không nên chia sẻ với con

Tác giả: Bố Lam – cựu giáo viên, hiện làm công tác xây dựng chương trình đào tạo; có kinh nghiệm trong lĩnh vực quan hệ gia đình và hình thành thói quen đọc sách.

Trong lúc kèm con học bài, bạn có từng mất bình tĩnh và nói: “Con có biết ngày nào mẹ cũng đi làm mệt thế nào không?”. Khi con đòi mua đồ chơi, bạn buột miệng: “Con tưởng tiền từ trên trời rơi xuống à?”. Sau một cuộc cãi vã, có người còn quay sang than thở: “Nếu không phải vì con, bố mẹ đã chia tay từ lâu rồi”.

Phần lớn cha mẹ nói những câu ấy không phải vì muốn làm tổn thương con. Người lớn chỉ đang quá mệt, muốn được lắng nghe và thấu hiểu. Nhưng trẻ chưa đủ khả năng phân tích những nguyên nhân phức tạp phía sau. Điều con tiếp nhận rõ nhất là sức nặng của sự trách móc, áp lực và cảm giác tội lỗi.

Cha mẹ có thể chia sẻ cảm xúc với con, nhưng sáu câu chuyện dưới đây không nên trở thành “âm thanh nền” trong tuổi thơ của trẻ.

1. Đừng thường xuyên than nghèo trước mặt con

Trẻ nhỏ chưa hiểu đầy đủ về tiền bạc nhưng rất nhạy cảm với sự căng thẳng của cha mẹ. Nếu liên tục nghe những câu như “Nhà mình nghèo lắm”, “Mẹ chẳng dám mua gì vì phải dành hết tiền nuôi con”, trẻ có thể không học được cách tiết kiệm mà chỉ nghĩ rằng mong muốn của mình là gánh nặng.

Lâu dần, con dễ gắn việc sử dụng tiền với cảm giác tội lỗi. Khi trưởng thành và đã tự kiếm được tiền, con vẫn không dám mua một món đồ mình thích, nghỉ ngơi một ngày cũng thấy bất an hoặc luôn cho rằng bản thân không xứng đáng được hưởng điều tốt đẹp.

Muốn dạy con quản lý tài chính, cha mẹ nên cùng con lập danh sách mua sắm, phân biệt giữa “cần” và “muốn”, hoặc hướng dẫn con tiết kiệm để mua món đồ yêu thích. Bài học quan trọng là tiền bạc cần được cân nhắc và sắp xếp, không phải công cụ khiến trẻ thấy mình có lỗi.

2. Đừng biến việc nuôi con thành một món nợ

“Con có biết mẹ đã hy sinh bao nhiêu vì con không?”

“Nếu không sinh con, mẹ đã có một cuộc sống khác.”

Những lời này có thể khiến tình yêu trở thành một khoản nợ mà trẻ cảm thấy phải dành cả đời để trả.

Con sẽ dần hình thành suy nghĩ: mình ngoan, học giỏi thì mới xứng đáng được yêu; nếu thất bại, mình chính là gánh nặng của gia đình. Khi lớn lên, trẻ dễ phụ thuộc vào đánh giá của người khác, luôn cố gắng làm hài lòng mọi người và sợ bị bỏ rơi nếu không đáp ứng được kỳ vọng.

Sự hy sinh của cha mẹ là có thật, nhưng đó là lựa chọn của người lớn. Thay vì nói “Mẹ từ bỏ tất cả vì con”, hãy nói: “Khi ấy, mẹ đã lựa chọn điều phù hợp nhất với gia đình và mẹ không hối hận”.

Chỉ cần thay đổi cách diễn đạt, điều trẻ nhận được sẽ là tình yêu thay vì gánh nặng phải báo đáp.

3. Đừng bắt trẻ đứng về phía bố hoặc mẹ

Sau khi vợ chồng cãi nhau, có người tìm đến con để kể tội đối phương: “Bố con chẳng quan tâm gì đến gia đình”, “Con nói xem ai mới là người sai?”, “Nếu không vì con, bố mẹ đã ly hôn rồi”.

Đứa trẻ khi ấy bị đẩy vào vai trò quan tòa, người hòa giải hoặc nơi trút cảm xúc. Nhưng bố và mẹ đều là những người con yêu thương. Yêu cầu trẻ lựa chọn một bên chẳng khác nào bắt con tự chia đôi thế giới của mình.

Những đứa trẻ thường xuyên bị kéo vào mâu thuẫn gia đình có thể trở nên sợ tranh cãi, luôn cố gắng làm hài lòng mọi người và đặt cảm xúc của người khác cao hơn nhu cầu của bản thân.

Bất đồng vợ chồng cần được hai người lớn tự giải quyết. Sau một cuộc tranh cãi, cha mẹ nên nói với con: “Bố mẹ đang có chuyện chưa thống nhất, nhưng đây là vấn đề của người lớn. Tình yêu bố mẹ dành cho con không thay đổi”.

Câu nói ấy giúp trẻ hiểu rằng mình không phải nguyên nhân và cũng không có trách nhiệm giữ bố mẹ ở lại với nhau.

4. Đừng dùng “con nhà người ta” làm chiếc roi thúc ép

“Bạn con được hơn 90 điểm, sao con chỉ được từng này?”

“Anh con ngày trước ngoan hơn con nhiều.”

“Con nhà hàng xóm học đủ thứ, còn con chỉ biết chơi.”

So sánh có thể tạo ra chút động lực trước mắt nhưng nếu diễn ra thường xuyên, trẻ sẽ làm mọi việc chỉ để không bị thua kém hoặc mất mặt. Con sợ thất bại, né tránh thử thách và dễ buông xuôi khi kết quả không như mong muốn.

Trong gia đình có nhiều con, việc so sánh còn làm tổn thương tình cảm anh chị em. Đứa bị đánh giá thấp dễ tự ti, còn đứa thường xuyên được khen lại phải mang áp lực luôn đứng đầu.

Thay vì nhìn vào thứ hạng, cha mẹ hãy ghi nhận hành động cụ thể: “Hôm nay con đã tự sửa hết những bài làm sai”, “Mẹ thấy con chủ động nhường đồ chơi cho em” hoặc “Con đã kiên trì hơn hôm qua”.

Khi nỗ lực của trẻ được nhìn thấy, con không cần chiến thắng một ai mới cảm nhận được giá trị của mình.

5. Đừng biến con thành nơi trút cảm xúc

“Chỉ có con mới hiểu mẹ.”

“Chuyện này đừng nói với bố nhé.”

“Ngày trước bà nội đã đối xử với mẹ tệ thế nào, con có biết không?”

Cha mẹ có thể nghĩ đây là sự gần gũi, nhưng trẻ lại bị đặt vào vị trí phải nâng đỡ tinh thần cho người lớn. Những rạn nứt hôn nhân, mâu thuẫn với ông bà hay tổn thương trong gia đình đều vượt quá khả năng xử lý của một đứa trẻ.

Con không thể giải quyết vấn đề, chỉ thêm lo lắng và hoang mang. Thậm chí, trẻ còn cảm thấy mình phải bảo vệ cha mẹ hoặc căm ghét một người thân chỉ vì nghe câu chuyện từ một phía.

Trước khi tâm sự, hãy tự hỏi: “Đây có phải thông tin con cần biết hay chỉ vì mình đang cần một người lắng nghe?”. Nếu là vế sau, cha mẹ nên tìm đến bạn đời, bạn bè, người thân trưởng thành hoặc chuyên gia tâm lý.

Tuổi thơ của con nên dành cho học tập, vui chơi và khám phá, không phải để gánh những rắc rối của người lớn.

6. Đừng bắt con thực hiện giấc mơ dang dở của cha mẹ

“Mẹ ngày trước không được học múa nên con nhất định phải học.”

“Cuộc đời bố mẹ chỉ đến thế này, tương lai đều trông cậy vào con.”

Kể cho con nghe về những trải nghiệm hoặc điều từng tiếc nuối không phải việc xấu. Nhưng nếu câu chuyện chứa đầy oán trách và kỳ vọng, trẻ sẽ hiểu rằng nhiệm vụ của mình là sống thay phần đời còn dang dở của cha mẹ.

Con có thể được học một môn năng khiếu cha mẹ yêu thích, theo nghề bố mẹ lựa chọn và sống theo kế hoạch đã được vạch sẵn, dù bản thân không thực sự mong muốn.

Cha mẹ có thể chia sẻ kinh nghiệm nhưng chỉ nên coi đó là tài liệu tham khảo. Hãy nói: “Ngày trước mẹ từng bỏ lỡ cơ hội này, nhưng con không cần lựa chọn giống mẹ. Điều quan trọng là con hiểu mình thực sự muốn gì”.

Đứa trẻ có cuộc đời riêng. Con không phải phần tiếp theo trong câu chuyện chưa hoàn thành của bố mẹ.

Hãy để trẻ được sống đúng với tuổi thơ

Cha mẹ không cần che giấu mọi khó khăn hay luôn tỏ ra mạnh mẽ. Trẻ hoàn toàn có thể biết hôm nay mẹ mệt, bố đang buồn hoặc gia đình cần tiết kiệm. Sự chân thành giúp các thành viên thêm gắn kết.

Tuy nhiên, người lớn cần giữ một ranh giới rõ ràng: khó khăn của người lớn phải do người lớn chịu trách nhiệm.

Bạn có thể nói “Hôm nay mẹ hơi buồn”, nhưng đừng nói mọi chuyện đều do con. Bạn có thể dạy con rằng tiền cần được lên kế hoạch, nhưng đừng khiến con cảm thấy mình không xứng đáng có một món đồ. Bạn có thể thừa nhận bố mẹ vừa tranh cãi, nhưng đừng bắt trẻ chọn phe.

Khi cha mẹ biết tự xử lý cảm xúc và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, con mới có thể yên tâm làm một đứa trẻ.